Rekiny – władcy atlantyku

Przedstawiciele sześciu gatunków rekinów („klasy ponad 100 kg”) budzą postrach przy atlantyckich wybrzeżach Europy – od Madery po Przylądek Północny. Łowiska tych ryb są osiągalne już po paru godzinach lotu samolotem. Wszystkie te gatunki rekinów, nawet dorastające do 2 ton rekiny polarne, dają się łowić na wędkę.
Na początek przedstawiam bohaterów tego tekstu – 6 gatunków dużych rekinów: niebieskiego, polarnego, lisa morskiego, młota, żarłacza śledziowego oraz mako, czyli żarłacza makrelowego.
Są to, bez wątpienia, władcy Atlantyku i stoją na samym końcu łańcucha pokarmowego w świecie ryb. Wszystko, co się tylko porusza w wodzie, powinno czuć respekt przed tymi drapieżnikami.

Rekin niebieski (Prionace glauca) – Barwa ciała aż od strony brzusznej stalowoniebieska; po śmierci cały szarzeje. Charakterystyczne, długie i wąskie płetwy piersiowe, szczupła sylwetka, dł. do 3,8 m. Rekordy: IGF A: 198,22 kg, EFSA-Europa: 156 kg, EFSA-RFN: 120.4 kg. Ważniejsze łowiska: zach. i płd. wybrzeże Portugalii; płd.-zach. wybrzeże Anglii i Irlandii.

O rekinie młocie, niebieskim oraz rekinie mako wiadomo, że sprowokowane potrafią zaatakować także i człowieka. Sprowokowanie, w przypadku rekina, sprowadza się do podrażnienia jego zmysłów, uaktywniających agresywność. Rekiny zauważają już z dużych odległości wszystkie nienaturalnie poruszające się w wodzie organizmy. W taki sposób działa przyciągająco na rekiny zahaczona lub trafiona strzałą z kuszy ryba, poruszająca się w nienaturalny sposób. Oprócz bodźców wzrokowych pobudzająco działają też drgania przenoszone przez wodę oraz zapach wszystkiego, co może być „jadalne”. Zdarza się. że duże rekiny towarzyszą łodziom na morzu. Są one zwabione wrzucanymi do wody odpadkami kuchennymi lub drganiami wytwarzanymi przez śrubę napędową. W żołądkach takich rekinów znajdowano już przeróżne rzeczy: jutowe worki, blaszane puszki, kości oraz resztki warzyw. Wszystko to byto połknięte w olbrzymim pośpiechu. Rekinom, a raczej ich żołądkom, tego typu „smakołyki” absolutnie nie szkodzą. Dzięki bardzo silnym kwasom żołądkowym wszystko zostaje dokładnie strawione. W normalnych przypadkach rekiny przecież trawią szkielety morświnów, fok i małych delfinów oraz łuski i ości w całości połkniętych ryb. Duże zdobycze zostają rozszarpywane bardzo energicznymi ruchami trząsającymi. Jedno spojrzenie w głąb pyska rekina upewnia dokładnie o tym, ze ryba ta jest w stanie poradzić sobie z każdą zdobyczą.

Rekin – lis morski (Alopias vulpinus) – Ubarwienie ciała szaroniebieskie, podbrzusze białe. Charakterystyczna długa płetwa ogonowa, dł.: samiec do 3,5 m, samica do 4 m. Rekordy: IGFA: 363,8 kg, EFSA-Europa: 300 kg, EFSA-RFN: 140 kg. Ważniejsze łowiska: Francja, płd. Bretania, Golf Lyon. W pozostałych wodach jest rzadkim gościem w lecie; samotnik.

Rekiny: mako, lis morski, żarłacz śledziowy oraz młot cieszą się w okolicach naszych wybrzeży przydomkiem „dzikiej czwórki”. Przejawiają one tak duży temperament w zdobywaniu pokarmu, ze budzą respekt wśród wędkarzy. Ze względu na swoją waleczność są poszukiwanymi przeciwnikami.

Odnosi się to głównie do żarłacza makrelowego. W jego doprowadzonym do pasji ciele temperatura krwi podnosi się i jest wyższa od temperatury wody. Dodaje mu to dodatkowych sił, gdy jest holowany. Do zdwojonej wściekłości doprowadza go już sam fakt, że nie może połknąć przynęty z hakiem, gdyż nie pozwala mu na to akcja wędziska i pracujący kołowrotek. Próbuje wszelkich sposobów ucieczki, gwałtownych zwrotów i błyskawicznych zejść w głębinę. Nie mogąc sobie inaczej poradzić nabiera gwałtownie szybkości i wyrzuca wysoko ponad wodę swe kilkusetkilogramowe cielsko. Obecność w pobliżu statku nie robi na nim absolutnie żadnego wrażenia. Znane są przypadki, w których rozwścieczone mako spadając do wody druzgotały jachty, powodując ich zatonięcia. Ponadto znane są też celowe ataki tych rekinów na łodzie wędkarskie.

Najbliżej spokrewniony z mako, żarłacz śledziowy, nie ustępuje mu w waleczności i wytrzymałości. Nie znane są jednak przypadki jego wyskoków z wody ani celowe rzucanie się na ludzi.

Rekin-młot (Sphyrna zygaena) – Charakterystyczna budowa głowy – „młot”. Długość 4 m. Rekordy: IGFA: 449,5 kg, EFSA-Europa: 161 kg, EFSA-RFN: 161 kg. Ważniejsze łowiska: W. Kanaryjskie, Madera, okolice przylądków z silnymi prądami. Rekiny 100 kg przeważnie
żyją w stadach.

Nagonka

Ta „mniejsza” agresywność żarłaczy śledziowych może być związana z atakowaniem przez te okazałe rekiny, żyjące w północnym Atlantyku, przeważnie małych ryb ławicowych, jak makrele czy śledzie. Wtedy kilka sztuk rekinów okrąża ławice tych ryb zmuszając je do zacieśnienia szyków. Taki atak rekinów trzeba koniecznie ujrzeć na własne oczy. Jest to niezapomniane widowisko. Wysokie płetwy grzbietowe pędzących rekinów wynurzają się nad powierzchnię wody, a doprowadzona do paniki ławica ryb powoduje, że woda zaczyna się „gotować”.

Rekin polarny (Somniosus microcephalus) – Ubarwienie ciemnoszare, prawie czarne, czasami ciemnobrązowe (również podbrzusze). Osiąga masę ponad 2000 kg, dł. 6,5 m. Charakterystyczne małe oczy. Rekordy: IGFA: 775 kg, EFSA-Europa: 775 kg, EFSA-RFN: otwarty. Ważniejsze łowiska: Islandia, Wybrzeże Wschodnie, Vopnafiordur; Norwegia, fiord Trondheim; wszystkie fiordy norweskie na północ od Bergen.

Sceny takie można zaobserwować przede wszystkim w okolicach Padstow, niedaleko zachodnich wybrzeży Kornwalii na południu Anglii, oraz w wodach zachodniego wybrzeża Irlandii, głównie w Klifie Moher oraz wokół wysp Aran. Dłużej utrzymujący się wiatr południowo-zachodni spycha małe gatunki ryb i prześladujące je makrele w kierunku brzegu. Odwrót w stronę otwartego morza zamykają im żarłoczne śledziowe i wtedy dochodzi do pogromu. Na południe od Moher, między Ennistymon a Kilkee, w takich sytuacjach można łowić rekiny z brzegu. Celowe wyprawy na żarłacza śledziowego są praktykowane przede wszystkim w Kornwalii. Na zachód od Plymouth (południowo-zachodnia część Anglii) z miejscowości Padstow i okolicznych, mniejszych portów rybackich, wypływają często kutry na połów tych rekinów. Łowi się je, w średniej odległości od brzegu, na głębokości 7-10 m. Użyta na przynętę makrela potrafi prawie zawsze nakłonić do brania, nawet nie żerującego rekina. Innym, wiele obiecującym łowiskiem żarłaczy śledziowych, jest miejsce w pobliżu Sumburgh-Head – południowego cypla Szetlandów.

Mało znane są natomiast łowiska żarłacza makrelowego, który należy do samotników żyjących w otwartym morzu. Jedno takie miejsce, oddalone o 15 mil morskich od wybrzeża portugalskiego, znajduje się naprzeciwko Sesimbry. Na wybrzeżu Algarwy, na południu Portugalii, co roku udaje się również złowić okazy tej ryby.

Głębinowy rekin-młot

Trzecim z kolei z „dzikiej czwórki” jest rekin-młot. Jest godnym przeciwnikiem wędkarza i walczy głównie w głębinie morskiej. Nawet po bardzo długim i męczącym holu. gdy zostanie już wciągnięty na pokład, a nie uśmierci się go natychmiast, potrafi rzucać się na wszystko i gryźć gdzie popadnie, doprowadzając pokład do ruiny.

Podobnie jak żarłacze śledziowe rekiny-młoty żyją stadnie. Osiągają one masę do 100 kg. Żerują grupowo ułatwiając sobie w ten sposób zdobywanie pożywienia. Spotyka się je w okolicach przylądków wysp atlantyckich, które dzięki stale wiejącym pasatom, okrążane są przez silne prądy morskie. Ten gatunek rekina chętnie przebywa na granicy tych prądów, np. na zachód od Madery. Ostatnim z „dzikiej czwórki” jest samotnik – rekin – lis morski. Nigdy nie napotkano go w stadach. Doświadczeni wędkarze poszukują go. tak samo jak żarłacza makrelowego i śledziowego. Schwytane do tej pory osobniki tego gatunku łowiono latem, w odległości ok. 10 mil morskich od lądu. Południowe wody bretońskiego wybrzeża Francji między Brest a St. Nazaire oraz płytkie wody Golfu Lyońskiego są najpewniejszymi łowiskami lisa morskiego.

Rekin – lis morski już z daleka zdradza swoją obecność. Jego technika polowania na ryby ławicowe polega bowiem na okrążaniu zdobyczy. Następnie dochodzi do błyskawicznego ataku, podczas którego głuszy ryby potężnymi uderzeniami swej płetwy ogonowe). Po wszystkim pozostaje mu już tylko pozbierać ogłuszone ryby. Do tego celu wystarcza mu maty pysk (charakterystyczny dla tego gatunku). Szczęki rekina – lisa morskiego są nieporównywalnie mniejsze niż u rekina mako.

Rekin makrelowy (Isurus oxyrinchus) – Nieco szczuplejsza budowa ciała i gładsze zęby niż u żarłacza śledziowego. Ciemno-szaro-niebieski, podbrzusze białe, pysk bardzo ciemny. Rekordy: IGFA: 489.88 kg. EFSA-Europa: 226,8 kg. EFSA-RFN: 58 kg. Ważniejsze łowiska: Portugalia, naprzeciwko Sesimbry oraz wybrzeża Algarwy.

Dwa leniuchy

Lis morski na wędce dosłownie szaleje i stawia bardzo silny opór, wychodząc często na powierzchnię wody. Uderza przy tym silnie swą wielką płetwą ogonową. O planowanym połowie tych rekinów nie może być mowy. jednak wypływające w morze w jachty
są wyposażone w sprzęt do ich połowu. Rekiny, niebieski i polarny, mają z wyżej opisanymi gatunkami jedną cechę wspólną – panowanie nad wszystkim, co żyje w morzu. Zahaczone na wędce poddają się jednak prawie bez walki. Nie ma tu żadnego porównania z szalejącymi na „kiju” mako. Słaby temperament jest dużą niespodzianką, szczególnie u rekina niebieskiego. zwanego również żarłaczem ludojadem. Jest to rekin najliczniej występujący u europejskich wybrzeży Atlantyku. U wybrzeży Irlandii, Anglii aż do Portugalii spotyka się go zawsze w stadach. Mniejsze osobniki występują z reguły w dużych stadach. Ryba ta charakteryzuje się zgrabną i kształtną sylwetką. Ma bardzo ostre zęby, pozwalające na łatwe wyrywanie kawałów mięsa z większych ofiar. Rekin niebieski nie rezygnuje z raz upatrzonej ofiary. Atakuje nawet człowieka, przez co jest szczególnie niebezpieczny. Własne życie sprzedaje jednak prawie bez walki. Ten brak sportowych emocji doprowadził do tego, ze po ukazaniu się rekina niebieskiego w towisku wielu wędkarzy opuszcza to miejsce. Zdarza się to szczególnie wtedy, gdy podpływają małe osobniki. Małe rekiny niebieskie, ze względu na ich nieprzydatność w kuchni, są (po uprzednim oznakowaniu) wypuszczane. Dzięki temu sposobowi udato się stwierdzić. że rekiny te odbywają dalekie wędrówki w wodach Atlantyku. Latem, kiedy stonce stoi wysoko nad horyzontem, docierają nawet daleko na północ do wód o temperaturach około 10 C.

Żarłacz śledziowy (Lamna nasus) – Nieco przysadzista budowa ciała, grzbiet ciemno-niebiesko-szary, podbrzusze od białego do kremowego. Dużym zębom towarzyszą dodatkowo dwa mniejsze „zęby boczne ” na jednej podstawie, przez co łatwo odróżnia się go od mako. Osiąga ponad 3 m długości. Rekordy: IGFA: 210,92 kg, EFSA-Europa: 210,92 kg, EFSA-RFN: 116,8 kg. Ważniejsze łowiska: Kornwalia, Padstow (Wielka Brytania), zach. wybrzeże Irlandii. Szetlandy.

Ryby ważące tonę

Najciekawsze łowiska rekina niebieskiego znajdują się u wybrzeży Portugalii i rozciągają się od Algarwy do Lizbony (wzdłuż wybrzeża zachodniego). Znane są ponadto irlandzkie centra wędkarskie jak: Kinsale. Westport i Courtmacsherry oraz Looe na południu Kornwalii. W Anglii istnieje nawet zrzeszenie łowców rekinów pod nazwą „Shark-Angling-Club”. Naukę łowienia rekinów należy rozpocząć od rekina niebieskiego. Najmniej waleczny na wędce jest rekin polarny. Prawie nie do wiary, ale nawet rekordowa ryba o masie 775 kg. z norweskiego fiordu Trondheim, dała się po paru minutach holu wyciągnąć z głębokości 300 m jak „mokry worek”. Przy tak małej waleczności tej ryby, jest całkiem możliwe, że już wkrótce w europejskich wodach zostanie ustanowiony nowy rekord – ponad 1 tonowy rekin na żyłkę o wytrzymałości 60 kg. Sprzęt użyty do połowu powinien odpowiadać kryteriom określonym przez IGFA (International Game Fish Association). Byłby to największy europejski okaz, zajmujący bardzo wysokie miejsce na liście rekordów IGFA. Fakt ten stwarza połowy rekinów polarnych jeszcze bardziej podniecającymi. Wszystkie okazy nie przekraczające „rekordowej” masy wracają z powrotem do morza. Wypuszczanie również ma związek z tym. że rekin ten nie stanowi zagrożenia (nawet dla zdrowych ryb). Ten „sanitariusz” przyrody wyszukuje zawsze zwierzęta chore, słabe i w ten sposób oczyszcza zbiornik wodny. Olbrzym ten w „czarnym garniturze” wędruje od fiordu do fiordu w ciemnościach panujących na głębokości ok. 250 m i szuka pożywienia. W skład jego menu wchodzą foki, morświny. ptactwo wodne, głównie jednak ryby. Norwescy wędkarze wyspecjalizowali się w połowach na głębokościach ok. 300 m. podczas których przez parę dni i nocy czekają na branie olbrzyma.
Prawie „pewny” połów tej ryby gwarantują kluby wędkarskie w Trondheim. Przy wykazaniu odpowiedniej cierpliwości wędkarskiej, każdy ma szansę na złowienie tego rekina w okolicach norweskich fiordów. Łowi się je na głębokości ok 250 m przesuwając się na północ od Trondheim.

Wykorzystanie

Co robić ze złowionymi rekinami? Rekin niebieski i polarny nie mają żadnych wartości kulinarnych, natomiast mako i żarłacz śledziowy są bardzo wysoko cenione przez smakoszy. Mięso tych rekinów jest delikatne i przypomina smakiem cielęcinę.

Rekin – lis morski oraz rekin-młot są przetwarzane i sprzedawane w postaci „schabu z tuńczyka czy miecznika’. Wszyscy rybacy cieszą się zawsze z połowu każdego rekina z grupy „dzikiej czwórki”. Jest to dla nich bardzo opłacalne.

Osobniki należące do „leniwej dwójki” przeważnie się wypuszcza. chyba że są to rekordowe okazy. Norwescy i irlandzcy wędkarze wspólnie z naukowcami opracowali program znakowania rekinów. Dzięki temu osiągnięto ciekawe wyniki w badaniach dotyczących życia rekinów. Po ponownym schwytaniu danego osobnika można ustalić nie tylko trasę jego wędrówki, ale także jego wiek i osiągnięty przyrost. Czasy łowienia rekinów tylko ze względu na zdobycie w formie trofeum ich uzębionej szczęki należą już na szczęście do przeszłości.

Informacja

Rejony potowu rekinów w Europie: Norwegia (rekin polarny): Trondheim Havfiskeklubb. Box 1207. N-7002 Trondheim, lub pan Kjell Hagen. N-7046 Valentinlzst. Irlandia (płd. wybrzeże) – rekin niebieski i żarłacz śledziowy: Kinsale, Youghal. Dungarvan. Courtmac-sheerry. Wybrzeże zach.: Galway, Westport. adresy jachtów w corocznie uaktualnianej liście w – Irische Fremdenverkehrszentrale, Untermainanlage 7. 6000 Frankfurt/M.

Anglia – rekin niebieski i żarłacz śledziowy: Shark Angling club of Great Britain. The Quaz. GB-East Looe. Cornwall PL 12 1 DX.

Portugalia – rekin niebieski i mako: Lagos i Portimao: pan Ekhard Sendker (Niemiec). Ouinta da Vale Formosa, Sitio da Torrinha. P-8400 Lagoa.

Madera – mako, rekin-młot, rekin niebieski: TURIPESCA. pani Eugenia Braz. Rua do Jasmineiro 5d. P-9000 Funchal/Madera.

Szetlandy – żarłacz śledziowy: Shetland Tourist Organisation, Information Centre. GB-Lerwick, Shetland Is. oraz Shetland Association of Sea Anglers (SASA), Mr. Smith. Ladysmith Road. GB-Lerwick. Shetland Is.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *